Telefon va bolaning uyqusi: O‘zbekiston oilalaridagi muammo
Bugungi kunda ko‘plab o‘zbek oilalarida bir xil holat kuzatiladi: bola yotog‘ida, chiroq o‘chirilgan,
ammo qo‘lida telefon. Multfilm, o‘yin yoki videolar “yana besh daqiqa” deb cho‘zilib ketadi.
Aynan shu paytda telefonni uxlashdan oldin bolaga berish uyquga jiddiy ta’sir qila boshlaydi.
Ota-onalar esa ertalab bola nega charchagan, injiq yoki diqqatini jamlay olmayotganini tushunmay qoladi.
Telefon uxlashdan oldin nima uchun muammo?
Telefonning o‘zi yomon emas. Muammo — uni noto‘g‘ri vaqtda va me’yorsiz ishlatishda.
Uxlashdan oldin ekran qarshisida o‘tirish bolaning miyasi uchun “kunduz hali tugamadi” degan signal bo‘ladi.
Telefon ekranidan chiqadigan yorug‘lik melatonin — uyqu gormoni ishlab chiqilishini sekinlashtiradi.
Natijada bola yotog‘ida bo‘lsa ham, miyasi uxlab qolishga tayyor bo‘lmaydi.
Ota-onalar ko‘p eshitadigan holatlar
- “Uxlashga yotdi, lekin uzoq vaqt aylanishda davom etadi”
- “Tunda bir necha marta uyg‘onib ketadi”
- “Ertalab uyg‘otish juda qiyin”
- “Maktabda e’tiborsiz va tez charchaydi”
Bu holatlarning barchasi ko‘pincha telefon bolaning uyqusiga qanday ta’sir qilayotgani bilan bog‘liq bo‘ladi.
Ekran bolaning uyqusi va kayfiyatiga qanday ta’sir qiladi?
Telefon faqat ko‘zga emas, balki bolaning asab tizimiga ham ta’sir qiladi.
Ayniqsa faol o‘yinlar, qisqa videolar va shovqinli kontent miya faoliyatini kuchaytirib yuboradi.
Bola charchagan bo‘lsa ham, uxlay olmaydi. Bu esa vaqt o‘tib quyidagi muammolarga olib keladi:
- uyqu yetishmasligi;
- asabiylik va tez jahllanish;
- ertalab yomon kayfiyat;
- diqqat va xotira pasayishi;
- o‘qishga qiziqishning kamayishi.
Ko‘p ota-onalar “telefonni olib qo‘ysam, janjal chiqadi” deb qo‘rqadi.
Ammo muammo telefonni olib qo‘yishda emas, balki qoidalar yo‘qligidadir.
Haqiqiy hayotdan misol
Toshkentlik bir ona shunday deydi: “O‘g‘lim har kecha telefon bilan uxlab qolardi.
Ertalab uyg‘onishi juda qiyin edi. Biz telefonni butunlay taqiqlamadik, faqat yotishdan
bir soat oldin chetga qo‘yishga kelishib oldik. Bir haftadan keyin u tez uxlay boshladi.”
Bu yerda muhim narsa — keskin taqiqlash emas, balki odatni asta-sekin o‘zgartirishdir.
Telefon o‘rniga nima qilish mumkin?
Bola uchun kechki vaqt tinch va xavfsiz bo‘lishi kerak. Telefon o‘rniga oddiy, lekin foydali
odatlarni joriy qilish mumkin:
- uyqudan oldin kitob o‘qish;
- ota-ona bilan sokin suhbat;
- yorug‘likni asta-sekin pasaytirish;
- bir xil vaqtda uxlashga yotish.
Bunday kichik o‘zgarishlar bolaning uyqu sifatini sezilarli darajada yaxshilaydi.
Telefonni qanday qilib janjalsiz cheklash mumkin?
Eng muhim qoida — bolaning yoshiga mos tushuntirish va barqarorlik.
Bugun ruxsat berib, ertaga taqiqlash samara bermaydi.
Quyidagilar yordam beradi:
- aniq qoida: “telefon uxlashdan bir soat oldin o‘chiriladi”;
- ota-onaning o‘zi ham telefondan kamroq foydalanishi;
- kelishuv va izchillik;
- nazoratni janjalsiz tashkil qilish.
Ota-onalarga yordamchi vositalar
Bugungi kunda ota-onalarga yordam beradigan turli ota-ona nazorati ilovalari mavjud.
Masalan, CyberNanny kabi ilovalar orqali ekran vaqtini cheklash, uxlash vaqtida
telefonni avtomatik bloklash mumkin.
Bunday vositalar telefonni “yov”ga aylantirmaydi, balki ota-onaga bolaga sog‘lom
raqamli odatlarni shakllantirishda yordam beradi.
🌐 Rasmiy sayt
📡 Rasmiy Telegram kanal
Xulosa
Telefon va uyqu — bu mayda muammo emas. U bolaning sog‘lig‘i, kayfiyati va rivojlanishiga
bevosita ta’sir qiladi. Telefonni butunlay taqiqlash shart emas, lekin uxlashdan oldingi
vaqt bolaning dam olishi uchun ajratilishi kerak.
Sokin kechalar — bu faqat bola uchun emas, balki butun oila uchun foydali.